Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ustanowienia stypendiów na dojazdy młodzieży wiejskiej do liceów

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na wystąpienie pana marszałka z dnia 8 sierpnia br. nr SPS-0202-4484/2000 przekazujące interpelację pana posła Zbigniewa Szymańskiego w sprawie ustanowienia stypendiów na dojazdy młodzieży wiejskiej do liceów, uprzejmie informuję.    Wobec występującego w ostatnich latach zjawiska ubożenia części społeczeństwa kwestia kosztów kształcenia dzieci staje się dla wielu rodzin coraz poważniejszym problemem. W szczególnie trudnej sytuacji znajdują się dzieci i młodzież z rodzin dotkniętych bezrobociem oraz dzieci wiejskie.    W polskim systemie oświaty istnieją przepisy dotyczące pomocy materialnej dla uczących się dzieci i młodzieży, których rodziny znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Mają one na celu:    - zapewnienie możliwie wyrównanych szans edukacyjnych wszystkim dzieciom i młodzieży,    - łagodzenie dysproporcji w warunkach materialnych dzieci i młodzieży szkolnej,    - tworzenie możliwości kontynuowania nauki i zdobycia wybranego zawodu.    Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU nr 67, poz. 329 z dnia 21 czerwca 1996 r., z późn. zm.) ˝uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego˝. Szczegółowe zasady, zgodnie z którymi uczniowie mogą korzystać z pomocy materialnej, określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 sierpnia 1993 r. w sprawie warunków, form i trybu przyznawania, wypłacania oraz wysokości pomocy materialnej dla uczniów (DzU nr 76, poz. 350, z późn. zm.). Ustala ono i określa formy świadczeń zarówno socjalnych - w tym świadczenie w zakresie żywienia i dożywiania - jak też pomocy stypendialnej uczniom zdolnym.    Zasady przyznawania pomocy materialnej, ujęte w przedmiotowym rozporządzeniu, dotyczą uczniów szkół dla dzieci i młodzieży oraz słuchaczy publicznych zakładów kształcenia nauczycieli (§ 1 ust. 1), a także szkół niepublicznych (§ 14). Zgodnie z tymi zasadami pomoc materialną można przyznawać uczniom w formie następujących świadczeń:    1. Stypendium socjalne - przyznawane w zależności od sytuacji materialnej ucznia, stanowi dwukrotność zasiłku rodzinnego. Może być ono przyznawane w całości lub w części (30-80%) od pierwszego roku nauki.    2. Stypendium za wyniki w nauce - może być przyznawane po pierwszym roku nauki uczniowi spełniającemu kryteria regulaminu przyznawania tego świadczenia. Wysokość tego stypendium to dwukrotność zasiłku rodzinnego.    3. Stypendium prezesa Rady Ministrów - przyznaje się uczniowi szkoły średniej dającej możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości, który spełnił warunki do otrzymania świadectwa promocyjnego z wyróżnieniem, uzyskując w danej szkole najwyższą średnią ocen, albo wykazuje szczególne uzdolnienia w co najmniej jednej dziedzinie wiedzy, mając z pozostałych przedmiotów stopnie co najmniej dobre. Stypendium to jest wypłacane ze środków budżetu państwa i wynosi miesięcznie 1/3 najniższego wynagrodzenia za pracę określonego na podstawie Kodeksu pracy, obowiązującego w II kwartale albo w II półroczu roku poprzedzającego rok budżetowy, w którym jest przyznawane stypendium.    4. Stypendium ministra edukacji narodowej - może być przyznane wybitnie uzdolnionemu uczniowi szkoły średniej, w szczególności: laureatowi olimpiad międzynarodowych i krajowych, konkursów na pracę naukową lub uczniowi uzyskującemu celujące i bardzo dobre wyniki w nauce według indywidualnego programu lub toku nauczania.    5. Stypendium ministra kultury i dziedzictwa narodowego za osiągnięcia artystyczne - może być przyznane uczniowi średniej szkoły artystycznej, który uzyskał za semestr bardzo dobrą średnią ocen z przedmiotów artystyczno-zawodowych, oraz uczniowi - laureatowi krajowego lub międzynarodowego konkursu.    6. Zakwaterowanie w bursie lub internacie - stanowi formę pomocy dla uczniów zamiejscowych. Zgodnie z przyjętymi zasadami opłata za zakwaterowanie nie może być wyższa niż 50% kosztu utrzymania miejsca, przy czym do kosztu tego nie wlicza się wynagrodzeń pracowników i pochodnych od wynagrodzeń. Dyrektor szkoły lub placówki może zwolnić ucznia z tej opłaty w całości lub częściowo z powodu trudnej sytuacji materialnej.    7. Korzystanie z posiłków w stołówce szkoły, internatu lub bursy albo refundowanie opłat ponoszonych w stołówce prowadzonej przez inny podmiot - forma pomocy ważna dla prawidłowego funkcjonowania i rozwoju ucznia. Posiłki wydawane uczniom w szkołach i placówkach oświatowych są dofinansowane ze środków budżetowych. Opłata wnoszona przez ucznia jest równa wysokości kosztów surowca przeznaczonego na żywienie. Pozostałe koszty przygotowania posiłku opłacane są z budżetu szkoły (stołówka traktowana jest jako część szkoły). Uczeń wymagający szczególnej opieki w zakresie żywienia może być całkowicie lub częściowo zwolniony z tej opłaty. Można nadmienić, że w zakresie dożywiania uczniów Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej, w którego dyspozycji znajduje się rezerwa budżetowa przeznaczona na dożywianie uczniów.    8. Zasiłek losowy - może być przyznany w formie pieniężnej lub rzeczowej, jednorazowo lub kilkakrotnie w ciągu roku szkolnego uczniowi, który przejściowo znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Zasiłek losowy nie może być wyższy niż pięciokrotność zasiłku rodzinnego.    Wykorzystanie możliwości prawnych istniejącego systemu pomocy materialnej dla uczniów ograniczone jest jednak trudną sytuacją finansową oświaty. Przytoczone rozporządzenie, a także zapis w ustawie stanowią, że świadczenia dla uczniów przyznaje się w ramach środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie szkoły, zakładu kształcenia nauczycieli lub bursy. W praktyce efektywność systemu pomocy zależy więc od wysokości środków finansowych, jakimi dysponują szkoły i placówki.    W obecnej sytuacji bardzo ważnym instrumentem polityki społecznej państwa w zakresie pomocy materialnej dzieciom i młodzieży, a w konsekwencji wyrównywania ich szans edukacyjnych stały się rezerwy celowe budżetu państwa. Wykorzystanie środków z tych rezerw umożliwia wsparcie i rozszerzenie zakresu realizacji zadań uznanych za szczególnie ważne ze względów społecznych. Właśnie to zdecydowało o przeznaczaniu od 1997 r. środków z rezerwy celowej na programy ograniczania ubóstwa.    W bieżącym roku w ramach rezerwy celowej nr 19 przeznaczono kwotę 42 465 000 zł na ograniczanie ubóstwa wśród dzieci i młodzieży (stypendia socjalne i zasiłki losowe oraz organizacja wypoczynku dla dzieci z rodzin najuboższych), a także z rezerwy nr 25 kwotę 30 000 000 zł na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej. Powyższe środki z obu rezerw rozdysponowano pomiędzy województwa według takich kryteriów i zasad, jak:    - liczba uczniów na terenie województwa,    - dochody własne jednostek samorządów terytorialnych,    - stopa bezrobocia.    Przytoczone kryteria podziału uzgodniono z Zespołem ds. Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Środki te zostały przekazane do wojewodów, a kuratorzy oświaty zostali poproszeni pismem DOP.Sekr.80/2000 z dnia 18 maja br. o wsparcie opartych na środkach z tych rezerw a wynikających z najpilniejszych potrzeb trzech programów:    - prorodzinnego programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży,    - programu dofinansowania podręczników szkolnych dla dzieci z rodzin najuboższych,    - programu wyrównywania szans edukacyjnych młodzieży wiejskiej.    Można dodać, że w dniu 9 maja br. w Ministerstwie Edukacji Narodowej odbyła się ogólnopolska konferencja pt. ˝System wspomagania edukacyjnego dzieci i młodzieży˝, na której został przedstawiony opracowany przez MEN ˝Program wyrównywania szans edukacyjnych młodzieży wiejskiej˝. Program ten przewiduje wykorzystanie środków finansowych z rezerwy celowej budżetu państwa nr 25 oraz uruchomienie działań środowiskowych wzbogacających i rozszerzających program (np. o działania na rzecz młodzieży podejmującej bądź kontynuującej naukę w szkołach wyższych). Podczas dyskusji uczestnicy konferencji (przedstawiciele władz wojewódzkich, MEN, organizacji pozarządowych działających w obszarze programów wyrównawczych oraz środowiska naukowego) sprecyzowali podstawowe zasady przygotowywania i realizacji programów wyrównywania szans edukacyjnych dla dzieci i młodzieży oraz zadania różnych podmiotów realizujących takie programy. Ustalenia konferencji są inicjatywą prowadzącą do wpisania w zakres społecznej polityki regionalnej systemu pomocy materialnej dla uczniów, w tym programu wyrównawczego dla uczniów z grup defaworyzowanych, w tym młodzieży wiejskiej.    Warto nadmienić, że w Ministerstwie Edukacji Narodowej przygotowany został projekt zmiany rozporządzenia Rady Ministrów dotyczący pomocy materialnej. Proponowane zmiany, stanowiące rezultat zebranych doświadczeń oraz konsultacji w różnych środowiskach, mają na celu m.in:    - zobowiązanie organu prowadzącego szkoły do zapewnienia w budżecie szkoły środków finansowych na pomoc materialną uczniom, w tym pomoc stypendialną,    - połączenie pomocy materialnej dla uczniów z wychowawczym oddziaływaniem szkoły,    - zrównanie dostępu do pomocy materialnej dla uczniów szkół publicznych i niepublicznych,    - wprowadzenie nowej formy pomocy materialnej - stypendium na wyrównywanie szans edukacyjnych, przeznaczonego dla młodzieży wiejskiej podejmującej naukę w szkołach średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości.    Podzielam troskę pana posła Zbigniewa Szymańskiego o umożliwienie uczniom dostępu do różnorodnych form pomocy ułatwiających podejmowanie i kontynuowanie nauki. Liczę na to, że zainteresowanie pana posła problematyką pomocy materialnej dla uczniów wpłynie na szerszą promocję związanych z nią problemów w środowisku parlamentarnym i pozwoli zmobilizować samorządy terytorialne do większej aktywności w tym zakresie.    Mam nadzieję, że przyznane w ramach rezerwy celowej nr 19 i nr 25 środki finansowe umożliwią udzielenie efektywnej pomocy materialnej, także na pokrycie kosztów dojazdu do szkoły, jak największej grupie potrzebującej młodzieży.    Dziękując za przedstawioną przez pana posła Zbigniewa Szymańskiego konkretną propozycję pomocy młodzieży wiejskiej, informuję, że w przedstawionym projekcie rozporządzenia wskaże się, iż stypendium na wyrównywanie szans edukacyjnych dla młodzieży szkół średnich może obejmować m.in. całkowite lub częściowe pokrywanie kosztów dojazdu ucznia do szkoły.*)    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Irena Dzierzgowska    Warszawa, dnia 11 sierpnia 2000 r.