Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie obchodów dziesiątej rocznicy członkostwa Polski w Radzie Europy

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka nr SPS-0202-5620/01 z dnia 31 stycznia 2001 r. w sprawie interpelacji pana posła Jerzego Jaskierni wyjaśniam, co następuje:    1.    Przyjęcie Polski do Rady Europy w listopadzie 1991 r. było wyrazem międzynarodowego uznania dla kierunku zmian zachodzących w naszym kraju. Mimo wątłej jeszcze demokracji, a w szczególności niespełnienia warunku przeprowadzenia w pełni demokratycznych wyborów, społeczność międzynarodowa doceniła efekty dwuletnich wysiłków przebudowy państwa.    W trudnym okresie początków transformacji ustrojowej i ekonomicznej przystąpienie Polski do Rady Europy stanowiło bardzo ważny fakt polityczny. Oznaczało nie tylko przyjęcie poważnych zobowiązań dalszej głębokiej przebudowy ustroju państwa, dostosowującej je do demokratycznych standardów, ale jednocześnie zapewniało możliwość korzystania z szerokiej pomocy w realizacji tego celu.    Za niezwykle ważny należy uznać fakt, że przed dziesięciu laty Polska, poprzez udział swych przedstawicieli w pracach rządowych, parlamentarnych i samorządowych gremiów Rady Europy, uzyskała prawo do współdecydowania o podstawowych kierunkach ewolucji naszego kontynentu. Od tego czasu bierzemy aktywny udział w ich działalności, wykorzystując stworzone na tej drodze możliwości wspierania naszej polityki zagranicznej, przyspieszenia transformacji ustrojowej, a także kształtowania europejskich standardów prawnych.    Przyjęcie Polski do Rady Europy było też pierwszym krokiem uczestnictwa RP w strukturach i instytucjach europejskich. Brak członkostwa w radzie jest bowiem dowodem izolacji i złych stosunków ze wspólnotą międzynarodową. Państwo pragnące w przyszłości dołączyć do Unii Europejskiej musi na początku swej drogi zostać przyjęte do RE.    2.    - Udział RP w pracach Rady Europy w początkowym okresie sprzyjał szybkiemu przełamaniu skutków wieloletniego podziału Europy oraz ugruntowaniu w naszym społeczeństwie poczucia tożsamości europejskiej.    - Wypełniając nasze zobowiązania członkowskie, dokonaliśmy w ciągu 10 lat ogromnej pracy w zakresie dostosowania naszego systemu prawnego do standardów europejskich. W szczególności należy tu podnieść fakt przystąpienia Polski do licznych konwencji Rady Europy. Ratyfikowaliśmy 59 konwencji RE, w tym wszystkie najważniejsze z zakresu: ochrony praw człowieka (m.in. Europejska Konwencja Praw Człowieka, Europejska Karta Społeczna, Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu poniżającemu traktowaniu albo karaniu Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych), demokracji lokalnej (m.in. Europejska Karta Samorządu Terytorialnego), kultury i mediów (w tym Europejska Konwencja Kulturalna i Europejska konwencja o telewizji ponadgranicznej) oraz współpracy prawnej (m.in. Europejska konwencja o ekstradycji, Europejska konwencja o zwalczaniu terroryzmu, Europejska konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych, Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci). Dziesięć dalszych konwencji, już podpisanych, będzie wkrótce ratyfikowanych. Ten ważny dorobek legislacyjny przybliża nas do członkostwa w Unii Europejskiej. Obecnie Polska aktywnie uczestniczy w opracowywaniu nowych aktów prawa międzynarodowego.    - Członkostwo w Radzie Europy umożliwiło obywatelom polskim odwoływanie się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Wzrastająca ilość ˝polskich˝ spraw świadczy o tym, jak ważny i skuteczny jest to instrument dla ochrony praw człowieka. W ocenie rządu część skarg dotyka problemów o charakterze strukturalnym, co oznacza, że ich uniknięcie w przyszłości wymaga wszechstronnych działań legislacyjnych o charakterze systemowym (np. reforma sądownictwa, ustawy reprywatyzacyjne).    W kategoriach politycznych należy mieć na uwadze, że znaczenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wykracza poza czysto prawne aspekty ochrony praw człowieka. Efektem poddania się jurysdykcji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka było uzyskanie przez Polskę bardzo ważnego świadectwa potwierdzającego, że kryteria polityczne wymagane od państw kandydujących do członkostwa w UE (ustrój demokratyczny, rządy prawa, poszanowanie praw człowieka) są w pełni przez nasz kraj wypełniane.    - Charakter członkostwa Polski w Radzie Europy uległ w ciągu ostatniego 10-lecia znamiennej ewolucji. W pierwszych latach byliśmy beneficjentem wielu programów pomocowych RE. Odnieśliśmy wymierne korzyści w postaci ekspertyz, szkoleń i doradztwa. Obecnie Polska demokratyczna, stabilna politycznie, o modelowym przebiegu procesu transformacji jest atrakcyjna już nie jako ˝pojętny uczeń˝, ale jako kraj, który swoje doświadczenie może przekazać innym nowym członkom RE.    Co roku kilkuset polskich ekspertów rządowych, parlamentarnych, samorządowych oraz z organizacji pozarządowych bierze aktywny udział w pracach Rady Europy. Uczestniczą w misjach obserwacyjnych, opracowują raporty dla różnych organów RE, prowadzą szkolenia dla nowych krajów członkowskich, odgrywają coraz ważniejszą rolę w kształtowaniu współczesnych standardów cywilizacyjnych, wspólnych dla całej Europy. Dzięki temu zdobywamy niezwykle cenne doświadczenia we współpracy międzynarodowej oraz budujemy nowy obraz Polski jako silnego, dojrzałego państwa, aktywnie kształtującego nową Europę.    3. Perspektywy rozwojowe Rady Europy wyznaczone zostały przez dwa szczyty szefów państw i rządów państw członkowskich Rady Europy, które miały miejsce w 1993 r. w Wiedniu i w 1997 r. w Strasburgu.    Pierwszy z nich przyjął zdecydowany kurs na poszerzenie Rady Europy o te wszystkie kraje europejskie, które zobowiążą się do przestrzegania zasad demokratycznego państwa prawa i poddadzą się międzynarodowej ocenie wypełniania przyjętych zobowiązań. Obecnie poza Radą pozostają jedynie Białoruś, FRJ oraz Bośnia i Hercegowina. Tak więc w ostatnich latach RE stała się organizacją prawdziwie paneuropejską. Stwarza to wyjątkowe możliwości egzekwowania od niemal wszystkich krajów europejskich stosowania standardów demokratycznego państwa prawa, co jest podstawą stabilności i bezpieczeństwa kontynentu. W tym zakresie przed Radą Europy stoją poważne zadania polegające na pomocy krajom członkowskim w budowie i utrwalaniu systemów prawnych oraz instytucji demokratycznych zgodnych ze standardami europejskimi, monitorowaniu stanu realizacji zobowiązań.    Będąc organizacją grupującą kraje o bardzo różnym poziomie rozwoju, Rada Europy ma przed sobą ogromne zadania związane z niwelowaniem tych różnic we wszystkich aspektach życia społecznego.    Plan działania uchwalony przez II Szczyt w 1997 r., obok podstawowego priorytetu, jakim pozostaje demokracja i prawa człowieka, szczególny nacisk położył na działania na rzecz spójności społecznej, bezpieczeństwa obywateli i ochrony wspólnego dziedzictwa europejskiego, bogatego swą różnorodnością. Za niezwykle ważne uznano także reagowanie na nowe zagrożenia, jakie może nieść niekontrolowany rozwój technologii.    Są to zadania niezwykle ważne dla przyszłości Europy, do których realizacji Rada Europy predysponowana jest jak żadna inna organizacja międzynarodowa.    4. Jak wszystkie organizacje międzynarodowe, Rada Europy boryka się z poważnymi problemami finansowymi. ˝Główni płatnicy˝ zdecydowanie przeciwstawiają się zwiększeniu budżetu organizacji, co powoduje, że nowe programy mogą być finansowane przede wszystkim kosztem dotychczas realizowanych bądź też poprzez tzw. dobrowolne wpłaty, co staje się coraz częstszą praktyką.    Rząd polski, na miarę swoich możliwości, stara się włączyć w finansowanie nowych programów. W latach 1999-2000 przeznaczyliśmy 250 tys. FF na realizację wybranych zadań w ramach Paktu stabilności dla Europy Południowo-Wschodniej. Wsparliśmy również kwotą 50 tys. FF działalność nowo powołanego Biura Komisarza ds. Praw Człowieka.    W związku z przyjęciem do grona państw członkowskich Rady Europy dwóch nowych państw, Armenii i Azerbejdżanu, Polska wpłaci również 10 200 euro na programy pomocowe dla tych krajów.    Rząd stoi jednak na stanowisku, że źródeł finansowania nowych programów należy szukać przede wszystkim w racjonalizacji wydatków Rady Europy oraz poprzez ich koncentrację na zadania priorytetowe.    5. Według wstępnych założeń uroczystości i imprezy związane z obchodami 10-lecia Polski w Radzie Europy odbywać się będą zarówno w kraju, jak i w Strasburgu.    Wszystkie przedsięwzięcia organizowane będą wspólnie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Kancelarię Sejmu oraz Ośrodek Informacji Rady Europy w Warszawie.    Przewiduje się wizytę w Strasburgu prezydenta RP i jego uczestnictwo w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy w trakcie jesiennej sesji (24-28 września br.). W trakcie wizyty nastąpi otwarcie wystawy nt. polskiego parlamentaryzmu, przygotowanej przez Bibliotekę Sejmową. Przewidziana jest również, w budynku Rady Europy, prezentacja publikacji Ośrodka Informacji RE w Warszawie.    W czasie 109 sesji Komitetu Ministrów RE (7-8 listopada br.) Polskę reprezentować będzie minister spraw zagranicznych. W czasie sesji otwarta będzie wystawa pt. ˝Plakat a historia - trudna droga do demokracji w Polsce˝. Przewiduje się również koncert polskiej muzyki klasycznej oraz przegląd filmów polskich.    Ministerstwo Spraw Zagranicznych zorganizuje konkurs na pracę magisterską dotyczącą Rady Europy. Planowane jest uhonorowanie zwycięzcy nagrodą ministra spraw zagranicznych.    Ośrodek Informacji RE zorganizuje konferencję dotyczącą udziału Polski w Radzie Europy jako etapu do członkostwa w Unii Europejskiej.    Zarówno w czasie wrześniowej sesji ZPRE, jak i listopadowego posiedzenia KMRE dystrybuowane będą specjalnie przygotowane materiały promocyjne poświęcone Polsce i jej miejscu w organizacji.    Łączę wyrazy szacunku    Minister    Władysław Bartoszewski    Warszawa, dnia 28 lutego 2001 r.