Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanu i perspektyw rozwoju stosunków polsko-amerykańskich

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka nr SPS-0202-6894/01 z dnia 24 lipca 2001 r. w sprawie interpelacji pana posła Jana Kulasa wyjaśniam, co następuje:    I. Jaka jest podstawa formalnoprawna stosunków polsko-amerykańskich?    Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi w 1919 r. i od tej pory utrzymywane są one nieprzerwanie. Od tego czasu Polska podpisała ze Stanami Zjednoczonymi 66 umów. Najważniejszymi umowami regulującymi stosunki Polski z USA są:    1. Konwencja konsularna między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki z 1972 r.    2. Traktat o stosunkach handlowych i gospodarczych między Rzecząpospolitą i Stanami Zjednoczonymi Ameryki z 1990 r.    3. Porozumienie w formie wymiany not między rządem RP a rządem Stanów Zjednoczonych w sprawie zniesienia wiz dla obywateli USA z 1991 r.    4. Umowa między RP a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji z 1996 r.    5. Umowa między RP a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych z 1996 r.    Stosunki polsko-amerykańskie regulowane są również przez umowy wielostronne, m.in. przez:    - Kartę Narodów Zjednoczonych z 1945 r.    - Konwencję wiedeńską o stosunkach dyplomatycznych z 1961 r.    - Konwencję wiedeńską o stosunkach konsularnych z 1963 r.    - Konwencję wiedeńską o prawie traktatów z 1969 r.    II. Jak generalnie należy ocenić dotychczasowy stan stosunków polsko-amerykańskich?    Po odzyskaniu w 1989 r. przez Polskę suwerenności w dziedzinie polityki zagranicznej stosunki Polska-Stany Zjednoczone układają się bardzo dobrze. W ostatnim okresie najważniejszym wydarzeniem była wizyta prezydenta USA George'a Busha w Warszawie w dniach 15-16 czerwca 2001 r. Prezydentowi towarzyszyli sekretarz stanu Colin Powell i doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Condolezza Rice. Program wizyty obejmował spotkania w cztery oczy i rozmowy plenarne z prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim i premierem Jerzym Buzkiem. Podczas spotkania plenarnego w Pałacu Prezydenckim prezydenci George W. Bush i Aleksander Kwaśniewski przyjęli Joint Statement, precyzujące stanowisko obu stron wobec najistotniejszych zagadnień na arenie międzynarodowej oraz współpracy dwustronnej. Podczas rozmów poruszono następujące grupy zagadnień: budowa ˝Nowej struktury bezpieczeństwa˝ (New Strategic Framework), rozszerzenie NATO, stosunki z Rosją, stosunki z Ukrainą, protokoł z Kioto, polsko-amerykańska współpraca gospodarcza.    Podczas konsultacji gospodarczych podpisano dwa dokumenty dotyczące polsko-amerykańskiej współpracy gospodarczej: Memorandum of Undersanding - w sprawie zapewnienia Polsce do 30 września 2001 r. korzystania z amerykańskich preferencji celnych GSP oraz umowę lotniczą (tzw. Open Sky Agreement) - zapewniającą samolotom PLL LOT większy dostęp do portów lotniczych w Stanach Zjednoczonych.    Wizyta prezydenta Busha dowiodła, iż obecnie panuje bardzo sprzyjająca koniunktura dla rozwoju współpracy Polski i Stanów Zjednoczonych. Stanowisko Polski w kwestiach regionalnych i europejskich jest w Waszyngtonie wysłuchiwane z zainteresowaniem. Warszawskie rozmowy potwierdziły istnienie ˝strategicznego partnerstwa˝ pomiędzy naszymi krajami, którego fundament stanowi współpraca w ramach NATO.    Strona amerykańska podkreśla doskonałą atmosferę towarzyszącą wizycie. To właśnie w Warszawie miało miejsce główne przemówienie polityczne prezydenta Busha w trakcie jego wizyty w Europie, w którym sformułowany został szereg elementów polityki USA w obszarze transatlantyckim. Prezydent Bush podkreślił determinację Stanów Zjednoczonych na rzecz aktywnego zaangażowania w Europie oraz kontynuacji rozszerzenia Sojuszu Północnoatlantyckiego.    Jeszcze przed czerwcową podróżą prezydenta Busha okazją do wszechstronnego omówienia zagadnień współpracy polsko-amerykańskiej była moja wizyta w Stanach Zjednoczonych w dniach 3-7 kwietnia 2001 r. Rozmowy z sekretarzem stanu Colinem Powellem oraz doradcą prezydenta ds. bezpieczeństwa narodowego Condolezzą Rice koncentrowały się na II fazie rozszerzenia NATO, problematyce współdziałania w regionie oraz promocji praw człowieka.    Omówiłem także szereg zagadnień dwustronnych, m.in. kwestię statement of interest rządu Stanów Zjednoczonych w sprawie pozwu przeciwko Polsce, złożonego w sądzie nowojorskim oraz wypłat dla ofiar pracy niewolniczej i przymusowej podczas II wojny światowej. Spotkałem się z przedstawicielami środowisk polonijnych i żydowskich.    W dniu 8 kwietnia 2001 r. przekazałem Muzeum Narodowemu w Warszawie skradziony podczas II wojny światowej i przechowywany następnie w Stanach Zjednoczonych obraz Jackoba van Walscapelle ˝Kwiaty w wazonie˝, który został zwrócony stronie polskiej w czasie mojej wizyty w USA.    1. Współpraca w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego    12 marca 1999 r. w Independence, Missouri, minister spraw zagranicznych RP Bronisław Geremek przekazał sekretarzowi stanu Madeleine Albright Akt przystąpienia Polski do Traktatu Waszyngtońskiego. Wydarzenie to otworzyło nowy rozdział w dziejach stosunków polsko-amerykańskich. W dniach 23-25 kwietnia 1999 r. Polska po raz pierwszy jako pełnoprawny członek sojuszu uczestniczyła w Szczycie NATO w Waszyngtonie, podczas którego zostały podjęte decyzje określające główne kierunki polityki Sojuszu Północnoatlantyckiego w XXI w.    Członkostwo w NATO oznacza uzyskanie przez Polskę najlepszych z możliwych gwarancji bezpieczeństwa międzynarodowego. Jest także wyrazem demokratycznej tożsamości państwa polskiego oraz jego przynależności do euroatlantyckiej wspólnoty wartości. Umożliwia aktywny udział w kształtowaniu nowego oblicza geopolitycznego Europy. Rzutuje w znacznym stopniu na polsko-amerykańskie stosunki dwustronne.    Ścisła współpraca polsko-amerykańska w ramach NATO potwierdza, iż Stany Zjednoczone postrzegają Polskę jako kraj odgrywający ważną rolę promotora stabilizacji i bezpieczeństwa w Europie Środkowej i Wschodniej. Stanowi to podstawę partnerskiego współdziałania obu państw w zasadniczych kwestiach polityki międzynarodowej. Należą do nich przede wszystkim: utrzymanie kluczowej roli NATO w systemie bezpieczeństwa europejskiego oraz poparcie integracji państw Europy Środkowej i Wschodniej ze strukturami transatlantyckimi i europejskimi, a zwłaszcza kontynuacja polityki ˝otwartych drzwi˝ do NATO.    Polska i Stany Zjednoczone podkreślają, iż rozwój Wspólnej Europejskiej Polityki w dziedzinie Bezpieczeństwa i Obrony (CESDP) winien przyczynić się do zachowania wysokiej efektywności i spójności NATO.    Strona amerykańska podkreśla znaczenie właściwego wywiązania się Polski i pozostałych członków NATO z przyjętych zobowiązań, co w znacznym stopniu warunkuje kontynuację procesu rozszerzania Sojuszu.    Ważnym sprawdzianem wiarygodności Polski jako członka NATO było stanowisko wobec działań Sojuszu w Jugosławii. Według opinii Departamentu Stanu Polska potwierdziła, iż jest w pełni wiarygodnym sojusznikiem. Amerykańscy dowódcy z uznaniem odnoszą się do profesjonalizmu polskich żołnierzy służących w natowskich jednostkach rozmieszczonych w Bośni i Hercegowinie oraz Kosowie. Współpraca Polski i Stanów Zjednoczonych w misjach pokojowych na Bałkanach oraz zagadnienia bezpieczeństwa międzynarodowego były przedmiotem waszyngtońskich konsultacji podsekretarza stanu w MSZ Stefana Mellera z asystentem sekretarza stanu ds. europejskich Elizabeth Jones w dniu 10 lipca 2001 r.    Polska jest jednym z pierwszych państw sojuszniczych, z którymi Stany Zjednoczone rozpoczęły konsultacje na temat możliwości budowy systemu obrony przeciwrakietowej (MD). Dnia 10 maja 2001 r. przebywali z wizytą w Warszawie Paul Wolfowitz, zastępca sekretarza obrony, oraz Stephen Hadley, zastępca doradcy prezydenta ds. bezpieczeństwa narodowego. Odbyli rozmowy z premierem Jerzym Buzkiem oraz z przedstawicielami Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Zagranicznych.    2. Współpraca w dziedzinie umacniania bezpieczeństwa międzynarodowego, promocji demokracji i przestrzegania praw człowieka    A. Jednym z najważniejszych elementów tworzonej architektury bezpieczeństwa w Europie jest adaptacja Traktatu o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych (CFE). Podczas szczytu OBWE w Istambule (18-19 listopada 1999 r.) został podpisany dokument adaptujący Traktat do nowej sytuacji politycznej i wojskowej, który odzwierciedla interesy bezpieczeństwa Polski tak z punktu widzenia narodowego, jak i pod kątem członkostwa w NATO.    B. Rząd polski we współpracy m.in. z rządem USA zorganizował w Warszawie w dniach 26-27 czerwca 2000 r. konferencję Ku Wspólnocie Demokracji (Towards a Community od Democracies) z udziałem delegacji z ponad 100 państw. W przyjętej na zakończenie konferencji Deklaracji Warszawskiej sygnatariusze zadeklarowali wolę współdziałania na rzecz przestrzegania i popierania podstawowych norm oraz zasad demokracji. Biorąca aktywny udział w konferencji Madeleine Albright podkreśliła jej wagę oraz wysoko oceniła organizacyjną stronę przedsięwzięcia.    Forum intensywnej współpracy polsko-amerykańskiej w promocji praw człowieka jest system Narodów Zjednoczonych. Oba kraje podkreślają wagę tego zagadnienia w porządku międzynarodowym. Naruszenie praw człowieka nie może być usprawiedliwione odwoływaniem się do zasady suwerenności państwa.    C. Istotnym elementem stosunków polsko-amerykańskich w ostatnim czasie były negocjacje w sprawie odszkodowań za pracę niewolniczą i przymusową na rzecz III Rzeszy. 17 lipca 2000 r. w Berlinie zostało podpisane ˝Wspólne oświadczenie˝ oraz porozumienie, które wraz z ustawą powołującą do życia Fundację ˝Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość˝ otwierają drogę do dokonania wypłat dla ofiar pracy przymusowej i niewolniczej. Z kwoty 10 mld marek stanowiącej sumę środków przeznaczonych przez Niemcy na wypłaty, bezpośrednio do poszkodowanych mieszkających w Polsce trafi ponad 1,8 mld marek. Sukces ten był możliwy m.in. dzięki skutecznym działaniom strony polskiej, która prowadziła wytrwale negocjacje ze stroną niemiecką i amerykańską oraz zabiegała o utrzymanie wspólnego stanowiska krajów Europy Środkowej i Wschodniej w procesie negocjacyjnym.    Rząd polski w kontaktach z władzami amerykańskimi wskazuje na konieczność stworzenia warunków do jak najszybszego uruchomienia wypłat. W dniu 17 maja 2001 r. apelacyjny sąd federalny dla drugiego okręgu w Nowym Jorku nakazał wykreślenie z treści wyroku sędzi Shirley Kram z 9 maja 2001 r. kontrowersyjnych zapisów, które uzależniały oddalenie pozwu przeciwko bankom niemieckim od przejęcia przez Fundację ˝Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość˝ zobowiązań do wypłacenia odszkodowań powodom występującym przeciwko Bankowi Austrii. W dniu 30 maja 2001 r. Bundestag podjął uchwałę o ˝pokoju prawnym˝ dla niemieckiego przemysłu, co otwiera drogę do rozpoczęcia dokonywania wypłat dla ofiar pracy niewolniczej i przymusowej na rzecz III Rzeszy.    3. Współpraca wojskowa    Po przekazaniu przez Stany Zjednoczone polskiej Marynarce Wojennej fregaty, noszącej obecnie imię ˝Generał Kazimierz Pułaski˝, trwają rozmowy w sprawie przekazania drugiej fregaty (w przyszłości ˝Generał Tadeusz Kościuszko˝).    Ważnym forum regularnej wymiany informacji i koordynacji inicjatyw w dziedzinie współpracy wojskowej jest utworzona w lutym 1995 r. Polsko-Amerykańska Międzyrządowa Grupa Robocza (MGR) ds. Współpracy Bezpieczeństwa. Do chwili obecnej odbyło się 39 posiedzeń MGR. W ostatnim okresie głównym przedmiotem prac MGR była realizacja przez Polskę celów obronnych sił zbrojnych (Target Force Goals), które są podstawowym warunkiem osiągania stopniowej interoperacyjności z siłami NATO.    6 października 2000 r., po uprzednim przyjęciu przez obie izby Kongresu, została podpisana przez prezydenta Billa Clintona ustawa Security Assistance Act of 2000. Zawiera ona m.in. upoważnienie do przekazania pomocy wojskowej trzem nowym członkom NATO.    W roku budżetowym 2001, w ramach programu Foreign Military Financing, Polska może otrzymać 12,3 mld dol., a Czechy i Węgry po 9 mln dol. Na rok 2002 przeznaczono na ten cel 35 mln dol. Dodatkowo państwa te mogą otrzymać w ramach programu International Military Education and Training 5,1 mln dol. w 2001 r. i 7 mln dol. w 2002 r.    W dniach 8-9 listopada 2000 r. podczas rozmów w Waszyngtonie z sekretarzem obrony Williamem Cohenem minister obrony narodowej Bronisław Komorowski omówił perspektywy kontynuacji współpracy w dziedzinie restrukturyzacji polskich sił zbrojnych, dalszego rozszerzenia NATO oraz problematykę CESDP.    Zagadnienia związane z przygotowaniem polskich sił zbrojnych do wypełniania zadań w ramach NATO zdominowały przebieg IX sesji Dwustronnej Grupy Roboczej ds. Obronnych, która odbyła się w dniu 11 grudnia 2000 r. z udziałem zastępcy asystenta sekretarza obrony Lisy Bronson.    4. Amerykańskie wsparcie dla transformacji systemowej w Polsce    A. Według ocen amerykańskich suma pomocy Stanów Zjednoczonych udzielonej Polsce wynosiła 4 mld dol., z czego 2,5 mld dol. to redukcja gwarantowanego zadłużenia Polski wobec USA.    B. Na bazie aktywów Polsko-Amerykańskiego Funduszu Przedsiębiorczości (docelowo 180 mln dol.) 11 sierpnia 1999 r. została ustanowiona Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności. Do głównych dziedzin działalności fundacji należą: wspieranie reform gospodarczych w Polsce, rozwój społeczeństwa obywatelskiego, programy szkoleniowe dla liderów przemian społecznych i gospodarczych, wspieranie organizacji pozarządowych oraz samorządów lokalnych w zakresie rozwoju prywatnej przedsiębiorczości, a także wspieranie reformy prawa. Fundacja przejmie także od PAFP finansowanie dwóch programów: Fundusz Mikro - pożyczki dla małych firm oraz Fundację Edukacyjną Przedsiębiorczości - programy stypendialne dla studentów szkół biznesu oraz wydawnictwa ekonomiczne. W centrum działalności fundacji znajdują się organizacje pozarządowe, środowiska samorządowe, akademickie oraz młodzieżowe.    C. W dniu 12 lipca 2000 r. odbyło się oficjalne zakończenie pomocy udzielanej Polsce w ramach środków administrowanych przez USAID. Ogółem wartość przekazanej pomocy wyniosła ponad 960 mln dol.    5. Współpraca w Europie Środkowej i Wschodniej    Polska i Stany Zjednoczone rozwijają współpracę w stosunkach z krajami Europy Środkowej i Wschodniej. Obejmuje ona przede wszystkim promocję demokracji i praw człowieka. Oba państwa, podkreślając kluczowe znaczenie Ukrainy dla stabilności w Europie, zachęcają jej władze do przeprowadzenia reform systemowych oraz wspierają rozwój instytucji demokratycznych i społeczeństwa obywatelskiego. Temu celowi służy m.in. realizacja Polsko-Amerykańsko-Ukraińskiej Inicjatywy Współpracy (Polish-American-Ukrainian Cooperation Initiative - PAUCI). W ramach PAUCI realizowane są projekty wdrażania reform makroekonomicznych, rozwoju małej przedsiębiorczości i samorządu lokalnego na Ukrainie przy wykorzystaniu polskich doświadczeń na polu transformacji systemowej. Szczególną rolę przypisuje się współpracy organizacji pozarządowych z państw tworzących inicjatywę. Strona amerykańska zapowiedziała przeznaczenie na działalności PAUCI 10 mln dol. do końca roku finansowego 2003. Rozwój współpracy z Ukrainą jest przedmiotem polsko-amerykańskich oraz polsko-amerykańsko-ukraińskich konsultacji politycznych.    III. Jak wygląda organizacja przedstawicielstwa Polski w USA?    Polska posiada w Stanach Zjednoczonych następujące placówki dyplomatyczno-konsularne:    - Ambasada RP w Waszyngtonie,    - Konsulaty generalne w:    -- Chicago,    -- Nowym Jorku,    -- Los Angeles.    Ponadto istnieje Wydział Konsularny przy Ambasadzie RP w Waszyngtonie. Konsulaty honorowe znajdują się w:    -- Bostonie,    -- Honolulu,    -- Houston,    -- Miami,    -- St. Louis,    -- Puerto Rico.    Obok tych placówek w Nowym Jorku działa Biuro Radcy Handlowego, a w Waszyngtonie Biuro Radcy Ekonomicznego. Promocją kultury polskiej zajmuje się powołany w ubiegłym roku Instytut Kultury Polskiej, a promocją turystyki Polish National Tourist Office w Nowym Jorku.    IV. Jaki jest stan kadrowy i budżet (2000 r.) placówek polskich w USA?    Łączny budżet finansowanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych placówek w Stanach Zjednoczonych wynosi 5 684 678,96 USD. Pracuje w nich 74 pracowników dyplomatycznych, których działalność wspiera 64 pracowników pomocniczych i ryczałtowych.    V. Jaką rolę w stosunkach polsko-amerykańskich odgrywa Polonia?    Rząd premiera Jerzego Buzka stara się utrzymywać możliwie ścisłe kontakty z przedstawicielami Polonii amerykańskiej.    A. Szczególne ożywienie współpracy z Polonią towarzyszyło procesowi starań o uzyskanie przez Polskę członkostwa w NATO. Aktywna postawa środowisk polonijnych w decydującym stopniu przyczyniła się do sukcesu polskich działań.    B. Głównym celem w stosunkach z Polonią jest utrzymanie wysokiej dynamiki współpracy i pełne wykorzystanie stworzonego w okresie kampanii na rzecz członkostwa Polski w NATO dorobku organizacyjno-instytucjonalnego środowisk polonijnych dla promocji polskich interesów oraz wiedzy o Polsce w Stanach Zjednoczonych.    C. W dniach 28 kwietnia - 2 maja odbył się II Zjazd Polonii i Polaków z Zagranicy, zorganizowany w Warszawie, Pułtusku i w Krakowie. Pierwsze takie spotkanie po drugiej wojnie światowej miało miejsce w 1991 r. w Krakowie.    Informacje ogólne nt. Polonii    Polonia amerykańska jest najliczniejszym skupiskiem emigracji polskiej i osób polskiego pochodzenia na świecie. Jej liczebność trudno jednak określić w sposób precyzyjny. Według amerykańskiego spisu powszechnego z 1990 r. 9 366 106 osób wskazało pochodzenie polskie jako jedno z dwu (lub więcej) w swym etnicznym rodowodzie. Jako główne (lub pierwotne) wskazało je 6 542 844 Amerykanów. Przyjęcie tej drugiej wielkości sytuuje Polonię na 7 miejscu wśród innych grup etnicznych w USA (po Niemcach - 45,5 mln, Amerykanach pochodzenia afrykańskiego - 23,7 mln, Irlandczykach - 22,7 mln, Anglikach - 22,7 mln, Meksykanach - 11,5 mln i Włochach - 11,2 mln).    Amerykanie polskiego pochodzenia stanowią około 2,63% ludności USA. Ponad 400 tys. obywateli USA urodziło się w Polsce. Języka polskiego używa w domu ok. 787 tys. osób. Najliczniejsze skupiska Polonii znajdują się w stanach: Nowy Jork (841 tys.), Illinois (717 tys.) oraz Michigan (656 tys.). Najwięcej ludności polskiego pochodzenia (40%) zamieszkuje wschodnie wybrzeże (od Massachusetts po Maryland), zaś kolejne 21% stany Środkowego Zachodu. Polonia stanowi liczącą się procentowo grupę etniczną w stanach: Wisconsin (10,3%), Michigan i Connecticut (po 9,5%), Illinois (8,4%), New Jersey (8%), Pensylwania (7,4%) i Nowy Jork (6,5%).    Podstawową część Polonii amerykańskiej stanowią: emigranci sprzed II wojny światowej (tzw. stara emigracja) i ich potomkowie, emigracja ˝żołnierska˝, która osiedliła się po 1945 r. oraz emigracja z ostatnich kilkunastu lat zwana ˝najnowszą˝ lub ˝solidarnościową˝. Tabela nr 1. Polscy azylanci i uchodźcy z przyznanym stałym pobytem   1946-50 1951-60 1961-70 1971-80 1981-90 1991-95 1996 1997 Liczba azylantów i uchodźców 78 529 81 323 3 197 5 882 33 889 7 027 183 143    Proces narastania i odnawiania społeczności polskiej w USA z pewnością nie będzie zakończony przez wiele lat, bowiem Stany Zjednoczone są nadal celem emigracji wielu Polaków, którzy w mniej lub bardziej legalny sposób próbują przedłużyć swój pobyt w tym kraju.    W ocenie U.S. Immigration and Naturalization Service istotne znaczenie dla liczbowego wymiaru emigracji z Polski w ostatnich dwóch dekadach miało liberalizowanie polityki paszportowej oraz sytuacja ekonomiczna kraju. Poza tym przez kilka kolejnych lat na początku lat 90. Polska, obok Irlandii, uzyskiwała największą liczbę przyznanych wiz imigracyjnych w ramach tzw. loterii wizowej (Visa Diversification Program). Okres Liczba emigrantów 1921-30 227 734 1931-40 17 026 1941-50 7 571 1951-60 9 985 1961-70 53 539 1971-80 37 234 1981-90 83 252 1990 20 537 1991 19 199 1992 24 837 1993 27 729 1994 28 048 1995 13 824 1996 15 772 1997 12 038 1998 8 469 1999 5 186 2000*) 5 365 *) rok fiskalny zakończony 30 września 2000 r.    Sytuacja ekonomiczna w Polsce przyczyniła się do wytworzenia grupy społecznej obywateli polskich przebywających na terenie USA bez spełnienia wymaganych formalności wizowych. W odniesieniu do ogólnej liczby nielegalnych imigrantów w USA, która w 1997 r. szacowana była na ok. 5 mln osób, Polacy stanowią jednak nieznaczny odsetek (1,4%). Ich liczba oceniana jest na ok. 70 tys. Według INS w stosunku do roku 1988 (w którym liczbę nielegalnych imigrantów z Polski szacowano na 95 tys.) nastąpił ponad 25-procentowy spadek.    Amerykańskie oceny statusu grup etnicznych plasują Polonię pod względem zamożności na 5 miejscu (po społecznościach: żydowskiej, irlandzkiej, włoskiej i niemieckiej). Także pod względem wykształcenia Polonia sytuuje się powyżej średniej krajowej. Obserwowanemu awansowi społeczno-ekonomicznemu towarzyszą równolegle:    - stopniowy zanik tradycyjnych ˝gett˝ polonijnych, powstałych w przeszłości jako odrębne dzielnice etniczne;    - migracja Polonii z aglomeracji miejskich w kierunku przedmieść wraz ze stopniową asymilacją ze społeczeństwem amerykańskim;    - w związku z rozwojem gospodarczym w Polsce oraz pośrednio także z powodu zaostrzenia amerykańskich przepisów imigracyjnych zauważalny jest wzrost przypadków reemigracji do Polski.    Polonia ma stosunkowo niewielką reprezentację w Kongresie USA: 3 senatorów i 7 członków Izby Reprezentantów. Są to:    - senatorowie: - Chuck Hagel (R. - Nebraska), - Barbara A. Mikulski (D. - Maryland), - Frank H. Murkowski (R. - Alaska);    - kongresmani: - David E. Bonior (D. - Michigan), - Robert A. Borski (D. - Pennsylvania), - John D. Dingell (D. - Michigan), - Paul D. Kanjorski (D. - Pennsylvania), - Marcy Kaptur (D. - Ohio), - Gerard D. Kleczka (D. - Wisconsin), - William O. Lipinski (D. - Illinois).    W ostatnich wyborach w listopadzie br. wszyscy kongresmani polskiego pochodzenia uzyskali reelekcję na kolejną dwuletnią kadencję, zdobywając od 61 do 82% poparcia w swoich okręgach wyborczych. Z trojga senatorów nikt nie musiał ubiegać się o reelekcję.    Dość słabo reprezentowana jest Polonia we władzach lokalnych. Przyczyn takiego stanu rzeczy upatrywać należy we względnej słabości i kontrowersyjnych działaniach centralnego politycznego ośrodka kierowniczego, jakim jest Kongres Polonii Amerykańskiej, oraz w braku umiejętności i tradycji wyłaniania i promowania przez środowiska polonijne własnych kandydatów do piastowania urzędów politycznych.    Nowe inicjatywy polonijne    W dniu 26 listopada 2000 r. w Nowym Jorku powołano do życia nową oficjalną strukturę Polonii amerykańskiej, ponadorganizacyjną federację pod nazwą Polish-American Leadership Council - Forum Polonii. W jej skład wchodzi kilkanaście organizacji zrzeszających polonijnych inżynierów, biznesmenów, dziennikarzy, lekarzy, studentów i innych Polish American Professionals, w tym Polonia Technica, Organizacja Studentów Polskich, Central European Business Association, Polski Dom Narodowy i tygodnik Kurier Plus. Zgodnie z wydaną przez jej założycieli Deklaracją Nowojorską celem federacji jest ochrona interesów Polonii w USA, prowadzenie lobbingu na rzecz polskiej grupy etnicznej w stanie Nowy Jork, wspieranie wywodzących się z polskiej grupy etnicznej kandydatów ubiegających się o stanowiska polityczne we władzach stanowych i federalnych, a także lobbing na rzecz dalszego rozszerzenia NATO. Przewodniczącym Forum Polonii został dziennikarz Kuriera Plus Marek Tomaszewski.    Podobna struktura została również powołana w Chicago pod nazwą Polish-American Leaderhip Initiative. Stanowi ona, podobnie jak Forum Polonii, platformę działania dla polonijnych intelektualistów, którzy nie zgadzają się z kontrowersyjnymi działaniami prezesa Moskala. Przyszła współpraca obu federacji może doprowadzić do powstania poważnej przeciwwagi dla KPA.    VI. Jak przedstawia się promocja gospodarcza Polski w USA?    Promocję gospodarczą Polski na terenie Stanów Zjednoczonych prowadzi Biuro Radcy Handlowego w Nowym Jorku i Biuro Radcy Ekonomicznego w Waszyngtonie. Oprócz nich w konsulatach generalnych RP w Chicago i Los Angeles funkcjonują działy handlowe. Teoretycznie placówki te są włączone w struktury ambasady i konsulatów. Jednak rzeczywistą kontrolę nad działalnością tych placówek, jak również politykę kadrową sprawuje Ministerstwo Gospodarki. Rola Ambasady RP w Waszyngtonie oraz, szerzej, MSZ jest zatem nieco ograniczona.    Pomimo znacznego rozszerzenia różnorodnych form promocji polskiego eksportu na rynek amerykański w latach 1995-2000, głównie w formie misji handlowych oraz udziału firm polskich w międzynarodowych targach i wystawach, działania promocyjne ze strony polskich producentów i eksporterów są nadal niewystarczające. Istotnym problemem są relatywnie wysokie koszty promocji i reklamy, przekraczające często możliwości finansowe, zwłaszcza średnich i małych firm.    VII. Jaką rolę mogą odegrać USA w procesie integracji Polski z Unią Europejską?    Stany Zjednoczone wielokrotnie deklarowały, iż popierają przystąpienie Polski do Unii Europejskiej. Jednak ponieważ USA oczywiście nie są członkiem Unii Europejskiej, ich rola jest ograniczona. Istnieją jednak 3 grupy zagadnień i konsultacji polsko-amerykańskich związane z naszymi dążeniami do pełnego członkostwa w Unii Europejskiej.    1. Grupa Dwustronnego Partnerstwa    W 1999 r. rozpoczęto konsultacje gospodarcze w ramach Grupy Dwustronnego Partnerstwa Gospodarczego (Bilateral Economic Partnerhip Group), których celem jest wymiana informacji i poszukiwanie środków przeciwdziałania negatywnym zjawiskom w dwustronnych stosunkach gospodarczych, które są następstwem prowadzonych przez Polskę negocjacji o członkostwo w UE. 14 czerwca 1999 r. w Waszyngtonie odbyło się pierwsze posiedzenie grupy. Polskiej delegacji przewodniczył wicepremier i minister finansów Leszek Balcerowicz.    Ostatnie spotkanie odbyło się w dniach 29-30 maja 2001 r., podczas wizyty w USA, minister Janusz Steinhoff odbył szereg rozmów z przedstawicielami administracji oraz przedstawicielami biznesu. Zaowocowały one złagodzeniem niektórych kontrowersji w handlu między oboma krajami i podpisaniem w czasie wizyty prezydenta Busha w Polsce Memorandum of Understanding. Porozumiano się odnośnie do przedłużenia obowiązywania klauzuli GSP, podpisano umowę o ruchu lotniczym (Open Sky Agreement), która ułatwia PLL LOT dostęp do rynku amerykańskiego.    Rozwiązano problem eksportu glutenu z Polski (gluten został objęty GSP), USA zgodziły się na postulowane przez stronę polską przesunięcia w poszczególnych kategoriach tekstyliów, częściowo porozumiano się odnośnie do zwiększenia kontyngentu na import serów z Polski. Polska z kolei zobowiązała się do obniżenia stawek na niektóre produkty importowane z USA.    2. Renegocjacja traktatu handlowego    Renegocjacja Polsko-Amerykańskiego Traktatu o Stosunkach Handlowych i Gospodarczych z 21 marca 1990 r. wynika z przyszłego członkostwa Polski w UE i konieczności dostosowania polskich przepisów do wymogów acquis communautaire.    Traktat reguluje nie tylko stosunki handlowe, ale również obrót kapitałowo-inwestycyjny, czyli kwestie inwestycji zagranicznych w sektorach stanowiących przedmiot negocjacji Polski z Unią Europejską. Umowa zawiera postanowienia o traktowaniu niedyskryminacyjnym, tj. klauzulę największego uprzywilejowania (KNU) oraz klauzulę narodową (TN). W momencie akcesji Polski do Unii Europejskiej, na mocy powyższych klauzul, uprzywilejowanie firm europejskich w Polsce przeniosłoby się także na firmy amerykańskie, przez co mogłyby one wchodzić na wspólny rynek europejski, omijając obowiązujące je, zgodnie z prawem unijnym, restrykcje. Dlatego też konieczna będzie modyfikacja albo - w najgorszym wypadku - wypowiedzenie traktatu w celu dostosowania międzynarodowych zobowiązań Polski do acquis communautaire. Obecnie problem traktatu jest przedmiotem konsultacji międzyresortowych.    3. Konsultacje gospodarcze    W celu uniknięcia ewentualnych negatywnych skutków procesu dostosowań Polski do norm Unii Europejskiej (np. kwestia przyjęcia przez Polskę zewnętrznej unijnej taryfy celnej na towary przemysłowe, kontrowersje związane z wprowadzonymi przez Polskę podwyżkami taryf celnych na wybrane produkty rolno-spożywcze, kwestia ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej) dla rozwoju polsko-amerykańskich stosunków gospodarczych istotna jest kontynuacja rozpoczętych konsultacji gospodarczych RP-USA oraz włączenie Polski w mechanizm stałych konsultacji gospodarczych RP-UE-USA.    VIII. Jakie działania podejmie rząd Jerzego Buzka, MSZ, aby polsko-amerykańska współpraca (szczególnie gospodarcza) była jeszcze bliższa i bardziej owocna?    Rząd premiera Jerzego Buzka, a zwłaszcza Ministerstwo Spraw Zagranicznych, podejmuje liczne i zdecydowane działania mające rozszerzyć polsko-amerykańską współpracę, tak polityczną jak i gospodarczą. Tematy te poruszane są podczas wszystkich wizyt i rozmów, poczynając od szczebla najwyższego, a kończąc na szczeblu eksperckim. Najlepszym przykładem sukcesu w tej dziedzinie było podpisanie podczas niedawnej wizyty prezydenta Busha w Polsce Memorandum of Understanding w sprawie wzajemnego znoszenia barier handlowych oraz nowej umowy lotniczej, gwarantującej szerszy dostęp samolotów PLL LOT do amerykańskich portów lotniczych.    Dla informacji pana posła Jana Kulasa pozwalam sobie załączyć kronikę stosunków polsko-amerykańskich 2001, która doskonale ilustruje intensywność i objętość tematyczną wzajemnych kontaktów. *)    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Stefan Meller    Warszawa, dnia 27 sierpnia 2001 r.