Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie celowości funkcjonowania Inspekcji Transportu Drogowego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posłanki Aldony Michalak (nr pisma SPS-0202-791/02) w sprawie celowości funkcjonowania Inspekcji Transportu Drogowego uprzejmie informuję, co następuje:    Inspekcja Transportu Drogowego jest nową formacją powołaną na mocy przepisów ustawy z dnia 9 września 2001 r. o transporcie drogowym (DzU nr 125, poz. 1371), zadaniem której będzie kontrola przestrzegania przepisów w zakresie rozumianego szeroko transportu drogowego, w tym m.in.:    - dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i dokumentów przewozowych,    - przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdów i obowiązkowych przerw i czasu odpoczynku kierowców (Unia Europejska wymaga udowodnienia przez państwo członkowskie kontroli minimum 1% czasu pracy kierowców) oraz    - przestrzegania zasad i warunków transportu zwierząt.    Celem stawianym przed inspekcją jest również wyeliminowanie tych wszystkich zjawisk w transporcie drogowym, które posiadają charakter patologii. Prowadzone przez nią działania powinny zmusić przedsiębiorców do przestrzegania prawa, chronić rodzimy rynek transportowy, wpłynąć na likwidację nieuczciwej konkurencji (niektóre firmy stosują ceny dumpingowe możliwe dzięki nieprzestrzeganiu czasu pracy kierowców czy przeładowywaniu pojazdów), a poprzez poprawę jakości świadczonych usług i ich poziomu otworzyć dla przewoźników polskich rynki unijne bez okresów przejściowych.    Powołanie Inspekcji Transportu Drogowego z jednej strony było realizacją programu dostosowującego polskie ustawodawstwo do prawa unijnego (rząd Polski w swym stanowisku negocjacyjnym z 1999 r. dotyczącym obszaru ˝polityka transportowa˝ zobowiązał się wdrożyć jeszcze w okresie przedakcesyjnym całość dorobku prawnego Wspólnot Europejskich, w tym również przepisy dotyczące zakresu, zasad i procedur formalnych niezbędnych dla skutecznego wykonywania kontroli przedsiębiorców i kierowców transportujących osoby oraz rzeczy), z drugiej dało gwarancję wiarygodności Polski jako przyszłego członka Unii Europejskiej.    Unia Europejska, liberalizując przepisy w zakresie wykonywania międzynarodowego transportu drogowego, uzależniając dostęp do zawodu przewoźnika wyłącznie od spełnienia kryteriów jakościowych oraz upraszczając w miarę możliwości formalności administracyjne nie rezygnuje, lecz wręcz przeciwnie - zwiększa nacisk na funkcję kontrolną i egzekucyjną organów administracyjnych w stosunku do podmiotów zaangażowanych w tę działalność.    Przy opracowywaniu rozdziału 9 ustawy o transporcie drogowym uwzględniono przepisy aktów prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej, w tym m.in.:    - dyrektywy Rady nr 88/599 (dotyczą standardowych procedur kontrolnych związanych z wdrażaniem ustawodawstwa socjalnego w transporcie drogowym oraz urządzeń rejestrujących zainstalowanych w określonych typach pojazdów samochodowych). Dyrektywa zobowiązuje do wykonywania kontroli na sieci drogowej i w przedsiębiorstwach transportowych, przy czym nakłada określone wymagania co do liczby kontrolowanych kierowców i przedsiębiorstw oraz dni roboczych w roku. Jednostka kontrolująca posługiwać się ma standardowym formularzem sprawozdawczym;    - rozporządzenia Rady nr 4060/89 (dotyczącego eliminacji kontroli na granicach państw członkowskich i przeniesienia ich w głąb terytorium tych państw). Załącznik do rozporządzenia wskazuje na przepisy Unii Europejskiej, które są podstawą kontroli m.in. prawa jazdy, parametrów technicznych pojazdów, zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu, posiadania przez kierowcę wymaganych dokumentów kontroli związanych z wykonywanym przewozem, zezwoleń przewozowych i wymaganych zaświadczeń;    - rozporządzenia Rady nr 3912/92 (dotyczącego kontroli przeprowadzanych na terytorium Wspólnoty w odniesieniu do pojazdów z państw nieczłonkowskich). W szczególności rozporządzenie, odwołując się do rozporządzenia nr 4060/89 oraz umów bilateralnych, zobowiązuje do prowadzenia kontroli zezwoleń na wykonywanie określonego rodzaju przewozów wewnątrz Wspólnoty oraz tranzycie przez jej terytorium;    - rozporządzenia Rady nr 684/92 zmienionego rozporządzeniem 11/98 (dotyczącym wspólnych zasad międzynarodowych przewozów pasażerów autobusami i autokarami). Rozporządzenie odnosi się bezpośrednio do inspekcji drogowej oraz kontroli przedsiębiorstw transportowych, przeprowadzanych przez inspektorów, wskazując, jakie powinni mieć oni uprawnienia.    W państwach członkowskich Unii Europejskiej działania kontrolne w zakresie przewozów drogowych wykonują nie tylko policja, służby celne i graniczne, ale również specjalistyczne instytucje kontrolne. I tak np. w Niemczech funkcjonuje Federalny Urząd Transportu Towarowego - jako samodzielny organ centralny, działający w ramach kompetencji Ministerstwa Transportu. Urząd Federalny ma za zadanie czuwać m.in. nad tym, aby krajowe i zagraniczne przedsiębiorstwa transportowe spełniały obowiązki wynikające z ustawy o transporcie drogowym i przestrzegały przepisów prawnych.    Inspekcja Transportu Drogowego funkcjonuje obok Policji w zdecydowanej większości państw europejskich, specyfika bowiem krajowych i międzynarodowych przewozów drogowych, jak i złożony zakres kontroli w odniesieniu do tego rodzaju transportu, jego różnorodność i stopień komplikacji powodują, że zadania takie mogą być efektywnie i właściwie wykonywane tylko przez wyspecjalizowane organy.    Brak dotąd w Polsce takiej instytucji umożliwiał wykonywanie przewozów przez przewoźników często nieuprawnionych do tego, nieposiadających wymaganych prawem dokumentów, którzy niejednokrotnie nie są nawet zarejestrowani w urzędzie skarbowym i co z tym się wiąże nie wywiązują się z obowiązków podatkowych.    Częstym zjawiskiem jest również nadal wykonywanie przewozów niezgodnie z posiadanymi uprawnieniami bądź też z naruszeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym (np. przy przewozie materiałów niebezpiecznych). Brak wyspecjalizowanej instytucji kontrolnej jest także przyczyną dużej liczy nielegalnych (bez zezwolenia) przewozów kabotażowych wykonywanych na terenie kraju przez zagranicznych przewoźników. Taka sytuacja odbiera możliwości zarobkowania krajowym przewoźnikom, co w konsekwencji uszczupla wpływy do budżetu państwa z tytułu prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.    Komisja Europejska, doceniając znaczenie inspekcji dla poprawy zdolności instytucjonalnej polskiego sektora transportu do wdrażania i egzekwowania prawa i nawiązując do Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC), przeznaczyła 2 mln euro ze środków pomocowych (w ramach programu ˝Institution building˝) na realizację trwającego cały czas projektu PHARE PL9908.01 pn.: ˝Przygotowanie podstaw prawnych i utworzenie Inspekcji Transportu Drogowego w Polsce˝.    Inspekcja z założenia wypełnić ma pewną lukę istniejącą dotąd w zakresie działań Policji, która - jak dowodzą dotychczasowe doświadczenia - nie może sobie niestety pozwolić na żmudną pracę poświęconą tylko i wyłącznie sprawom transportowym. Na podkreślenie w tym miejscu zasługuje fakt, iż mimo zainteresowania mediów wypadkami z udziałem samochodów ciężarowych, wśród ogółu sprawców kierujących pojazdami najliczniejszą grupę (ok. 72% ogółu wypadków) stanowią kierowcy samochodów osobowych i to przeciwko nim właśnie zwracać się musi ostrze działań Policji.    Inspekcja Transportu Drogowego docelowo liczyć będzie 300 etatów inspektorskich - ich przekazanie dla Policji byłoby kroplą w morzu potrzeb (byłby to mniej niż 1 etat na powiat). Z drugiej strony w przypadku małej, ale doskonale wyszkolonej i wyposażonej formacji zajmującej się wyłącznie specjalistyczną problematyką transportu drogowego ta liczba, jak dowodzą doświadczenia państw Unii Europejskiej, jest w chwili obecnej i na miarę stawianych przed inspekcją zadań wystarczająca.    Fakt powołania inspekcji jako wyspecjalizowanej jednostki w zakresie kontroli transportu drogowego nie odebrał organom uprawnionym dotychczas prawa do kontroli w aktualnie obowiązującym zakresie. Naturalnym i oczywistym partnerem dla inspekcji jawi się Policja; z jednej strony inspekcja prowadzić będzie wspólne z Policją przedsięwzięcia kontrolne, z drugiej jednak fakt jej powstania pozwoli Policji skoncentrować się na kierowcach samochodów osobowych, którzy z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego generują największe zagrożenie.    Z wyrazami szacunku    Minister    Marek Pol    Warszawa, dnia 28 marca 2002 r.